Meer huizen om in te wonen

2.1 Snel meer nieuwe woningen

• Wet versnelling woningbouw. Wonen is topprioriteit voor een nieuwe regering. Het bestrijden van de wooncrisis zal veel inzet kosten. Toch zijn er stappen die we snel kunnen zetten. Daarom willen we in een nieuwe regering direct komen met een Wet versnelling woningbouw. Daarin nemen we maatregelen om meer grond beschikbaar te stellen voor woningbouw en de stikstofimpasse te doorbreken. Ook gaan we procedures voor woningbouw verkorten en vereenvoudigen. 
• Een einde aan het stikstofslot. Ons land mag niet langer stilstaan door te hoge stikstofuitstoot. We nemen maatregelen zodat de woningbouw weer vlot getrokken wordt. We maken vergunningverlening voor woningbouw eenvoudiger. De intensieve veehouderij zal meer moeten doen om vervuiling terug te dringen. Daarbij hoort ook een kleinere veestapel, en zo nodig met dwingende maatregelen als stok achter de deur. Rondom natuurgebieden als de Veluwe en de Peel starten we direct met het uitkopen van intensieve veehouders zodat binnen een half jaar de vergunningverlening voor woningbouw weer loopt.
• Meer locaties voor nieuwbouw. Als we 100.000 nieuwe woningen willen bouwen, is ruimte nodig. Dat betekent dat andere belangen zullen moeten inschikken, zoals de veehouderij en de luchtvaart. We gaan landbouwgrond bestemmen voor woningbouw en doen hetzelfde met verloederde bedrijventerreinen, leegstaande binnenstedelijke locaties en grond van ontwikkelaars die jarenlang niet ontwikkelen. Daarover willen we bindende afspraken maken met gemeenten en provincies, die we vastleggen in de Nota Ruimte. We zien grote kansen: een woonwijk op de locatie van de luchthaven bij Rotterdam, veel meer woningbouw in Noord-Holland als het aantal vluchten op Schiphol daalt, en grootschalige woningbouw of nieuwe steden in de Brabantse stedenrij, bij Brainport Eindhoven en tussen Almere en Amsterdam. 
• Duurzame verstedelijking. Bij het aanwijzen van meer volkshuisvestingslocaties hanteren we de ladder voor duurzame verstedelijking als toetsingskader. Dat betekent dat we eerst kijken naar mogelijkheden binnen bestaand stedelijk gebied. In samenhang met voorzieningen, werkgelegenheid en duurzame mobiliteit. Pas wanneer die ruimte benut is, komen uitbreidingslocaties in beeld. Zo zorgen we dat nieuwbouw niet alleen aantallen oplevert, maar ook bijdraagt aan leefbaarheid, klimaatdoelen en een gezonde ruimtelijke balans.
• Samenwonen stimuleren. Mensen die graag zouden willen samenwonen, doen dat soms niet uit angst dat ze gekort worden op hun inkomen. We willen het aantrekkelijker maken om samen te wonen. Daarom schaffen we de kostendelersnorm in de bijstand af. Verhuurders gaan contracten toestaan waardoor meerdere vrienden een woning kunnen delen als volwaardig huurders.  
• Woningzoekenden boven bezwaarmakers. IIn tijden van enorme woningnood, moeten we het belang van woningzoekenden zwaar wegen. Daarom willen we juridische procedures verkorten, zodat we sneller kunnen bouwen. Gemeenten en de Raad van State krijgen meer capaciteit om bezwaar- en beroepsprocedures versneld te behandelen. Het belang van woningzoekenden gaat juridisch zwaarder wegen en ze krijgen ook inspraak in procedures. 
• Slimme oplossingen voor meer woonruimte. We maken afspraken met corporaties en gemeenten over het beter benutten van de bestaande voorraad. Bijvoorbeeld door van één grote woning meerdere kleinere woningen te maken (splitsing) of een extra verdieping boven op een woning te bouwen (optopping). Voor particulieren moet het makkelijker worden om woningen te splitsen, bijvoorbeeld door de financiering goed te regelen. We bouwen leegstaande kantoorruimten om en helpen mensen die een kamer over hebben in hun eigen woning en die willen verhuren (hospitaverhuur).

2.2 Bouwen voor de sociale meerderheid

Woningbouwcorporaties Nieuwe Stijl. oningbouwcorporaties Nieuwe Stijl krijgen een grote rol bij nieuwbouwprojecten. Dat zijn investeerders zonder winstoogmerk, die betaalbare huurwoningen van topkwaliteit bouwen voor iedereen. De inkomensgrenzen gaan omhoog, zodat ook de middenklasse toegang krijgt tot betaalbare woningen. Het doel is dat tweederde van de Nederlandse huishoudens tot de doelgroep behoort. Het Rijk zorg met een ambitieus investeringsprogramma voor toegang tot gunstige financiering. We passen de wet aan zodat de Woningcorporaties Nieuwe Stijl geen winstbelasting betaalt. Zo is er meer ruimte om te investeren. 

• Meer betaalbare woningen in nieuwe projecten. De Woningcorporaties Nieuwe Stijl gaan jaarlijks tienduizenden betaalbare woningen extra bouwen. De ambitie is dat er jaarlijks ruim 100.000 woningen bij komen. Waarvan 40.000 huurwoningen met een huur tot 900 euro. En nog eens 40.000 woningen met een huur tot 1200 euro, of koopwoningen met een maximale koopprijs van 405.000 euro. Gemeenten met een laag aandeel sociale huurwoningen of een tekort hieraan worden verplicht om een nog hoger aandeel sociale huurwoningen te realiseren. Zo zorgen we dat de woningvoorraad van woningbouwcorporaties Nieuwe Stijl op een goed peil komt.
• Volkshuisvesting van topkwaliteit. Het doel is woningen te bouwen van topkwaliteit, waar bewoners trots op zijn. We beoordelen projecten niet alleen op aantallen en betaalbaarheid, maar ook op kwaliteit, duurzaamheid, uitstraling, architectuur en de aanwezigheid van groen en voorzieningen. We zetten in op woningen met gemeenschappelijke binnenruimtes voor activiteiten, buurttuinen en speeltuinen dichtbij en mogelijkheden om te sporten. We zorgen voor voldoende groen, parken en bomen. 
• Huren betaalbaar houden. Als je eenmaal een woning hebt, wil je zekerheid dat je de huur kunt blijven betalen en dat je genoeg overhoudt voor andere uitgaven. We willen ervoor zorgen dat de lonen harder stijgen dan de huren. In tijden van hoge inflatie mogen de huren dan niet te hard stijgen. Om explosieve huurstijgingen te voorkomen, komt er een wettelijke bovengrens aan de toegestane huurstijging. 
• Huurders hebben recht op een goede woning. Huurders betalen letterlijk de rekening als verhuurders weigeren een woning te isoleren. Wij leggen de verantwoordelijkheid waar die hoort: bij de verhuurder. Woningcorporaties geven we voldoende financiering om zo snel mogelijk alle corporatiewoningen te verduurzamen. Dit gebeurt met aandacht voor het voorkomen van vocht en schimmel, het vervangen van loden leidingen en bescherming tegen hitte. Slechte energielabels worden verplicht uitgefaseerd, ook in de private huursector, zodat de energierekening van huurders omlaag gaat, en woningen op tijd gereed zijn om over te stappen op een warmtepomp of warmtenet. Een uitgefaseerd energielabel geeft huurders recht op een tochtkorting die via de huurcommissie kan worden opgeëist. Enkel glas wordt erkend als gebrek, zodat huurders recht krijgen op verbetering of huurverlaging.
• Bescherming tegen woekerhuren. Huurders verdienen bescherming tegen profiteurs die misbruik maken van de woningnood. De wettelijke bescherming tegen woekerhuren gaat gelden voor alle huurwoningen. De markt krijgt een minder grote rol bij het bepalen van de maximaal toegestane huurprijs, doordat de koopprijs van de woning (WOZ-waarde) minder zwaar gaat meetellen in de berekening. Huurders van slecht geïsoleerde woningen behouden een korting op de huur.  
• Huurders verdienen zekerheid. De vaste huurovereenkomst blijft de norm, zoals we hebben afgesproken in de Wet vaste huurcontracten. We zijn tegen voorstellen die de onzekerheid voor huurders vergroten. Tijdelijke contracten zorgden namelijk voor hoge huurstijgingen en stress, en zorgden niet voor meer woningen. In het hele land gaat de verhuurvergunning gelden om huurders te beschermen tegen foute huisjesmelkers. 
• Een einde aan de uitverkoop betaalbare woningen. De afgelopen jaren zijn veel betaalbare huurwoningen verkocht aan commerciële partijen, die vervolgens een hogere huur gaan vragen. We willen de verkoop van betaalbare huurwoningen minimaliseren. Zo behouden we betaalbare woningen in verschillende buurten. Dat kan ook als we de Woningcorporaties Nieuwe Stijl  voldoende middelen geven. 
• Nieuwe Wijkenaanpak. Er zijn veel wijken en buurten in Nederland waar veel problemen samenkomen. Er is meer armoede, werkloosheid en onveiligheid, en mensen leven er korter. De woningen zijn van minder goede kwaliteit, met slechte isolatie, meer tocht en schimmel. Deze problemen gaan we met voorrang aanpakken, inclusief financiering. Daarom komen we met een Nieuwe Wijkenaanpak. Daar hoort een isolatie-offensief bij, waarmee we slecht geïsoleerde woningen opknappen en verduurzamen. We combineren investeringen in huizen en publieke ruimte met investeringen in werkgelegenheid, onderwijs, cultuur, welzijn en veiligheid. We hebben daarbij niet alleen aandacht voor de grote steden, maar voor alle steden en dorpen in Nederland. Waaronder de ‘New-Town’-gemeenten: de grote groeikernen die nu niet alleen voor een grootschalige vervangingsopgave staan, maar ook voor problemen met onder andere bestaanszekerheid en leefbaarheid. 
• Genoeg woningen voor iedereen. Jongeren hebben andere woningen nodig dan ouderen, singles weer andere dan gezinnen. In nieuwbouwprojecten moet daar voldoende aandacht voor zijn. Voor studenten en jongvolwassenen bouwen we woningen met gedeelde voorzieningen. Voor ouderen en mensen met een ondersteuningsbehoefte bouwen we woningen rondom voorzieningen, en woningen waar je ook zorg kunt krijgen. We zorgen dat voldoende woningen toegankelijk zijn voor mensen die een beperking hebben. Er komt steun voor wooncoöperaties, waarbij een groep bewoners samen eigenaar is van de woning. Dat geldt ook voor collectieve woonvormen voor ouderen, zoals knarrenhofjes. 
• Niemand slaapt op straat. Het aantal mensen dat noodgedwongen op straat, bij vrienden op de bank, of in een caravan of tentje slaapt, is de afgelopen jaren fors gestegen. Dakloosheid is primair een woonprobleem, veroorzaakt door een tekort aan betaalbare woningen en onzekere woonconstructies. We houden vast aan de afspraak om dakloosheid in 2030 te beëindigen. Om dit doel te verwezenlijken zorgen corporaties ervoor dat in elk nieuw project minstens 40% sociaal wordt gebouwd, zodat er ook voldoende aanbod beschikbaar is voor ‘Wonen Eerst’ beleid. Ook starten we met pilots zodat gemeenten een grotere rol krijgen in sociale huisvesting. Mensen die op zoek zijn naar een woning noemen we ‘urgent woningzoekenden’, om de stigmatisering die de huidige term ‘daklozen’ met zich meebrengt tegen te gaan. We zorgen ervoor dat mensen allereerst een betaalbaar dak boven het hoofd krijgen (Wonen Eerst) – met waar nodig extra begeleiding – zodat mensen weer zelfstandig kunnen wonen. 
• Geen discriminatie op de huurmarkt. De leeftijdsgrens voor de huurtoeslag daalt voor alle woningen naar 18 jaar. Ook wordt het mogelijk om voor onzelfstandige woningen huurtoeslag aan te vragen. 
• Voorrang op sociale huur. Het tekort aan betaalbare woningen wordt gebruikt om groepen tegen elkaar op te zetten. Terwijl iedereen in hetzelfde schuitje zit. Meer betaalbaar is de oplossing, niet de uitsluiting van kwetsbare groepen. We draaien de aanscherpingen van de voorrangsregeling voor statushouders daarom terug. 

2.3 Speculatie tegengaan en regie op grond

• Speculatiewinsten naar de samenleving. Zonder iets te hoeven doen, verdienen grondspeculanten veel geld als landbouwgrond een woonbestemming krijgt. Per jaar bedraagt deze waardestijging maar liefst acht miljard euro. We vinden dat deze speculatiewinsten ten goede moeten komen aan de samenleving. Een eerlijk deel van deze speculatiewinst vloeit terug naar de samenleving, zodat we het kunnen gebruiken voor woningbouw. 
• Een opkoopbescherming tegen speculatie. Als je een woning koopt, is het de bedoeling dat je er ook gaat wonen. Met een opkoopbescherming zorgen we dat woningen naar mensen gaan die er gaan wonen, in plaats van naar speculanten die alleen woningen kopen om ze weer met winst door te verkopen. 
• Verhuren in plaats van leegstand. Het is niet uit te leggen dat tienduizenden woningen leegstaan. Dat doen vastgoedspeculanten soms bewust, omdat ze genoeg verdienen aan de waardestijging. Met een gemeentelijke heffing op langdurig leegstaande woningen gaan we ook leegstand tegen. Elke gemeente kan daarnaast een leegstandsverordening opstellen, zodat woningen die zonder goede reden langdurig leegstaan alsnog verhuurd worden. 
• Bouwstimulans. Met een bouwstimulans gaan we grondeigenaren aansporen sneller te bouwen. De bouwstimulans is een gemeentelijke heffing op braakliggende terreinen met een woonbestemming. Zo loont het om te bouwen in plaats van grond braak te laten liggen. Als eigenaren van grond met een woonbestemming niet binnen een vaste termijn overgaan op woningbouw, volgen boetes en in het ergste geval onteigening. 
• Grond opkopen voor nieuwbouwwoningen. Als de overheid grond opkoopt, kunnen we sneller bouwen en de huren en huizenprijzen betaalbaar houden. De overheid heeft dan een sterkere onderhandelingspositie en kan zo het proces versnellen. Ook voorkomen we dat grondspeculanten de prijs opdrijven en grote winsten opstrijken. We willen daarom financiering beschikbaar stellen voor een Rijksgrondbank om grond op te kopen voor de bouw van nieuwe woningen.  
• Eerste recht van koop bij grond. Rijksgrondbank krijgt het eerste recht van koop als grond beschikbaar komt. We passen de wet aan om een voorkeursrecht te vestigen op grond rondom bebouwd gebied, met prioriteit voor grond voor de bouw van nieuwbouwwoningen. 

2.4 Een ambitieus investeringsprogramma

• Een investeringsprogramma voor tienduizenden betaalbare woningen. Als we sneller meer betaalbare woningen van topkwaliteit willen bouwen, is een ambitieus publiek investeringsprogramma nodig. Alleen zo hebben we voldoende slagkracht om betaalbaar te bouwen en worden we minder afhankelijk van commerciële investeerders. We willen daarom de komende jaren genoeg middelen uittrekken voor ongekende investeringen in woningbouw. 
• Meer investeringsruimte voor betaalbare nieuwbouw. De Woningcorporaties Nieuwe Stijl betalen geen winstbelasting. De wet passen we daarvoor aan. Daarmee ontstaat extra investeringsruimte voor de bouw van nieuwe woningen, centra voor kunst en de cultuur, renovatie en verduurzaming. Ook blijft er genoeg geld over om de huren betaalbaar te houden. Omgerekend levert deze maatregel investeringsruimte op voor de bouw van tienduizenden betaalbare woningen.
• Rijksleningen voor woningen tot met een huur van 700 euro. We komen met een nieuw instrument om meer betaalbare woningen te bouwen. Net als in Oostenrijk gaat het Rijk gunstige leningen verstrekken voor de bouw van extra betaalbare huurwoningen. Dat zijn bijvoorbeeld leningen met een lage rente van 1% voor een deel van de bouwkosten. Jaarlijks stelt de politiek een bouwprogramma vast met een bijbehorend budget. In het eerste jaar gaan we uit van 10.000 woningen. 
• Gunstige financiering voor middenhuur. We zorgen voor extra investeringsruimte door gunstige leningen voor de bouw van tienduizenden woningen met een huur tot maximaal 1.200 euro per maand. Op korte termijn kan dat als het Rijk en gemeenten garantstaan voor deze leningen, zoals Rotterdam gaat doen. Op lange termijn kan een speciaal fonds garantstaan (het Waarborgfonds Sociale Woningbouw), na goedkeuring van de EU. 
• Extra middelen voor knelpunten. Sommige projecten lopen vertraging op vanwege onvoldoende financiering. Daarom stellen we object- en projectsubsidies beschikbaar. Gemeenten krijgen een nieuwbouw-premie als ze woningen bouwen. Ook stellen we extra geld beschikbaar voor nieuwe wegen en ov-verbindingen. 
• Funderingsherstelfonds. Honderdduizenden woningen dreigen te verzakken door droogte doordat waterschappen het grondwaterpeil te laag hebben vastgesteld. Hier profiteren boeren van, maar huiseigenaren worden opgezadeld met torenhoge kosten. Daarom komen we met een Funderingsherstelfonds, zodat de kosten kunnen worden gedeeld tussen het Rijk, de gemeente en de eigenaar zelf. 
• Financiering. Wonen is een topprioriteit voor een nieuwe regering. Daarom investeren we daar fors in. Eenmalige of tijdelijke uitgaven kunnen deels gefinancierd worden door onze financiële buffers in te zetten. Denk bijvoorbeeld aan uitgaven aan infrastructuur. Voor de financiering van jaarlijks terugkerende uitgaven kijken we naar het afromen van speculatiewinsten, het versoberen van belastingkortingen voor grondbezitters en het afbouwen van prijsopdrijvende subsidies.

2.5 Starters helpen

• Starters beschermen. Starters worden nu gedwongen risico’s te nemen, zoals bieden zonder voorbehoud van financiering of zonder bouwkundige keuring. Daarom willen we de bescherming van starters uitbreiden. Voortaan krijgen huizenkopers standaard het recht op een bedenktermijn van twee weken. Net als in Noorwegen worden alle biedingen openbaar. Er komt een vergunning voor makelaars om misleiding, uitbuiting en discriminatie tegen te gaan. Makelaarscourtage wordt een vast percentage, in plaats van bonusopslagen bij hogere verkoopwaarden waardoor woningen tot ver boven de waarde worden verkocht. 
• Betaalbare koopwoningen voor starters. We stellen meer geld beschikbaar om starters te helpen bij het financieren van hun eerste koopwoning. Dat doen we via een startersfonds dat tot 30% van de koopprijs financiert. Bij verkoop betaalt de starter dit deel terug aan het fonds. Om de bouw te versnellen gaat dit fonds gelden voor nieuwbouwwoningen. Op deze manier maken jongeren weer kans op een eigen woning en komt de doorstroming op gang. 
• Huizenprijzen betaalbaar houden. De afgelopen jaren zijn de huizenprijzen explosief gestegen. Starters hebben een steeds hoger inkomen nodig om een hypotheek te krijgen. We willen koopwoningen weer bereikbaar maken voor starters. Daarom gaan we de huizenprijsstijgingen beperken. De hypotheekrenteaftrek drijft de prijzen op en mensen met de duurste huizen profiteren het meest. Daarom gaan we de hypotheekrenteaftrek stapsgewijs afbouwen. De opbrengsten zetten we in voor woningbouw en lastenverlichting, waardoor mensen meer overhouden van hun loon. 
• Wonen waar je wortels hebt. Het is voor jongeren steeds moeilijker om een woning te vinden op de plek waar ze zijn opgegroeid. We maken het makkelijker voor gemeenten om mensen met binding met de stad of het dorp een woning toe te wijzen. 
• Private equity uit onze vve’s. Private equity koopt het beheer van vve’s op, met als doel zoveel mogelijk winst te maken. Woningbezitters lopen het risico dat de tarieven plots fors omhooggaan. We beschermen woningbezitters en weren private equity uit vve’s. 
• Een nationaal verdeelsysteem voor woonruimte. We willen één landelijk, toegankelijk systeem waarin alle huurwoningen te vinden zijn in alle gemeenten – van sociale huur tot middenhuur en vrije sector, en van woningcorporaties tot particuliere verhuurders. Vergelijkbaar met hoe koopwoningen nu via Funda zichtbaar zijn, maar dan voor huurders. Woningzoekenden hoeven zich niet langer in elke gemeente afzonderlijk in te schrijven. Jongeren worden automatisch vanaf hun 18e kosteloos ingeschreven, zodat niemand buiten de boot valt. Gemeenten kunnen hierin extra bescherming bieden voor hun eigen woningzoekenden en maken afspraken over extra mogelijkheden voor spoedzoekers en het meenemen van bestaande wachttijden.